Сўнгги йилларда мамлакатимизда суд ҳокимияти
мустақиллигини таъминлашга, шунингдек фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг
ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини суд орқали ҳимоя қилиш
кафолатларини кучайтиришга қаратилган бир қатор ислоҳотлар амалга оширилди.
Хусусан, 2025 йил 9 июнда қабул қилиган “Янги
таҳрирдаги Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинганлиги муносабати
билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига судлар фаолиятининг
ҳамда фуқаролар ҳуқуқ ва эркинликларининг кафолатларини кучайтиришга қаратилган
ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-1067-сонли Ўзбекистон
Республикасининг Қонуни ҳам бунга яна бир мисол ҳисобланади.
Қонун билан “Судлар тўғрисида”ги ва “Ўзбекистон Республикаси Судьялар олий кенгаши тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси қонунлари нормалари янги
таҳрирдаги Ўзбекистон Республикаси Конституциясига мувофиқлаштирилмоқда.
Жумладан, “Судлар
тўғрисида”ги қонунга киритилган ўзгартириш ва қўшимчаларга кўра, судьяларнинг
муайян ишлар бўйича ҳисобдор бўлмаслиги белгиланди.
Шунингдек, судьяни муайян
ишнинг муҳокамасидан четлаштиришга ёки унинг ваколатларини тўхтатиб туришга,
бошқа лавозимга ўтказишга фақат қонунда белгиланган тартибда ва асосларга кўра
йўл қўйилиши кўрсатилди.
Бундан ташқари,
Жиноят-процессуал кодексига киритилган ўзгартиришга кўра, айбдорликка оид барча
шубҳалар, агар уларни бартараф этиш имкониятлари тугаган бўлса, гумон
қилинувчининг, айбланувчининг, судланувчининг ёки маҳкумнинг фойдасига ҳал
қилиниши кераклиги, қонун қўлланилаётганда келиб чиқадиган шубҳалар ҳам гумон
қилинувчининг, айбланувчининг, судланувчининг ёки маҳкумнинг фойдасига ҳал
қилиниши кераклиги белгиланди.
Шу билан бирга, гумон
қилинувчи, айбланувчи ёки судланувчи ўзининг айбсизлигини исботлаши шарт эмаслиги
ва исталган вақтда сукут сақлаш ҳуқуқидан фойдаланиши мумкинлиги, агар шахснинг
ўз айбини тан олганлиги унга қарши ягона далил бўлса, у айбдор деб топилиши ёки
жазога тортилиши мумкин эмаслиги қайд этилди.
Хулоса ўрнида шуни таъкидлаш жоизки, мазкур Қонуннинг
қабул қилиниши, янги
таҳрирдаги Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг сўзсиз ва тўлиқ амалга оширилишини таъминлашга,
шунингдек суд ҳокимияти мустақиллиги ҳамда фуқароларнинг ҳуқуқларини суд орқали ҳимоя қилиш кафолатларини янада
кучайтиришга хизмат қилади.
Дилшод Турдиев,
Учқудуқ туман иқтисодий судининг раиси