Никоҳ фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд
этиш органларида тузилади. Диний расм-русумларга биноан тузилган никоҳ ҳуқуқий
аҳамиятга эга эмас. Никоҳ тузиш никоҳланувчиларнинг фуқаролик ҳолати
далолатномаларини қайд этиш органларига ариза берганларидан кейин бир ой ўтгач,
шахсан уларнинг иштирокида амалга оширилади. Узрли сабаблар бўлганда фуқаролик
ҳолати далолатномаларини қайд этиш органи бир ой ўтгунга қадар никоҳ тузишга
рухсат бериши мумкин. Алоҳида ҳоллар (ҳомиладорлик, бола туғилиши, бир
тарафнинг касаллиги ва бошқалар)да никоҳ ариза берилган куни тузилиши мумкин.
Никоҳ тузиш фуқаролик ҳолати далолатномаларини давлат рўйхатидан ўтказиш учун
белгиланган тартибда амалга оширилади. Фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд
этиш органи никоҳни рўйхатга олишни рад этганда, шикоят билан бевосита судга
ёки бўйсунишига кўра юқори турувчи органга мурожаат қилиниши мумкин.
Никоҳ тузиш ихтиёрийдир. Никоҳ тузиш учун
бўлажак эр-хотин ўз розилигини эркин ифода этиш қобилиятига эга бўлиши керак.
Никоҳ тузишга мажбур қилиш тақиқланади.
Никоҳ ёши эркаклар ва аёллар учун ўн саккиз ёш
этиб белгиланади. Узрли сабаблар бўлганида, алоҳида ҳолларда (ҳомиладорлик,
бола туғилиши, вояга етмаган шахснинг тўла муомалага лаёқатли деб эълон қилиниши
(эмансипация), никоҳга киришни хоҳловчиларнинг илтимосига кўра никоҳ давлат
рўйхатидан ўтказиладиган жойдаги туман, шаҳар ҳокими никоҳ ёшини кўпи билан бир
йилга камайтириши мумкин.
Никоҳ тузишга лоақал биттаси рўйхатга олинган
бошқа никоҳда турган шахслар ўртасида, насл-насаб шажараси бўйича тўғри
туташган қариндошлар ўртасида, туғишган ва ўгай ака-укалар билан опа-сингиллар
ўртасида, шунингдек фарзандликка олувчилар билан фарзандликка олинганлар
ўртасида, лоақал биттаси руҳият бузилиши (руҳий касаллиги ёки ақли заифлиги)
сабабли суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган шахслар ўртасида йўл
қўйилмайди.
Анвар
Жумаев,
Фуқаролик ишлари бўйича Навбаҳор туманлараро суди раиси