Ўзбекистон Республикаси халқаро ҳуқуқ ва ташқи ҳамкорлик соҳасида қатор қадамлар ташлаб, қонуний асосларни мустаҳкамламоқда. Шулар жумласидан, Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги (МДҲ) иштирокчи-давлатлар судларининг ҳал қилув қарорларини тан олиш ва ижрога қўйиш масаласи муҳим аҳамият касб этади.
Бугунги кунда иқтисодий ва ҳуқуқий ҳамкорликни ривожлантиришда халқаро суд қарорларини ўзида амалга ошириш Ўзбекистон учун устувор вазифалардан бирига айланди. МДҲ давлатлари судларининг қарорларини тан олиш ва ижрога қўйиш жараёни, биринчи навбатда, фуқароларнинг ва юридик шахсларнинг ҳуқуқлари ҳимоясини таъминлаш ҳамда қонуний ва молиявий низоларни самарали ҳал этиш имконини беради.
Мазкур масала Ўзбекистонда алоҳида Қонун ҳужжатлари билан тартибга солинган. Масалан, “Халқаро шартномалар тўғрисида”ги қонун, шунингдек, суд қарорларини тан олиш ва ижрога қўйиш қоидалари Ўзбекистоннинг суд тизимида мустаҳкам ҳуқуқий асос яратади. Бу жараёнда суд қарорлари текширилганидан сўнг, уларнинг миллий қонунчиликка мувофиқлиги ва ижрога тайёрлиги аниқланади.
Ўзбекистон Республикасида МДҲ суд қарорларини ижрога қўйиш жараёнида қатор талаблар амалга оширилади. Улар қаторида:
• қарорнинг расмий нусхаси ва таржимаси;
• қарор ижросига тўсқинлик қилувчи ҳолатлар йўқлиги;
• ҳал қилув қарорининг миллий қонунчиликка зид эмаслиги;
• ижро қилиш учун юридик асослар мавжудлиги.
Бу қоидалар фуқаролар ва корхоналар учун аниқ ва равшан ҳуқуқий кафолатларни беради. Шунингдек, МДҲ давлатлари билан иқтисодий ҳамкорликни янада ривожлантириш, инвестиция муҳитини яхшилаш ва молиявий низоларни тезкор ҳал қилиш имконияти пайдо бўлади.
Хулоса қилиб айтиш мумкинки, Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги иштирокчи-давлатлар судларининг ҳал қилув қарорларини тан олиш ва ижрога қўйиш масаласи Ўзбекистон учун нафақат ҳуқуқий, балки иқтисодий аҳамиятга ҳам эга. Бу жараён ҳуқуқий ҳамкорликни мустаҳкамлайди, инвестициялар учун ишонч муҳитини яратади ва халқаро суд қарорларини самарали амалга ошириш имконини беради.
Турғунбой Қаҳҳоров,
Навоий вилоят суди судьяси