Жамиятда жамоат тартибини сақлаш ҳар бир давлат учун муҳим вазифалардан
бири ҳисобланади. Фуқароларнинг тинч ва хавфсиз
ҳаёт кечириши, жамоат жойларида ўзини эркин ҳис қилиши бевосита тартиб-интизомнинг
мавжудлигига боғлиқ. Шу сабабли қонунчиликда жамоат тартибини бузадиган турли хатти-ҳаракатлар
учун жавобгарлик белгиланган. Шундай ҳуқуқбузарликлардан бири майда безорилик ҳисобланади.
Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 183-моддасида
майда безорилик тушунчаси ва у учун қўлланиладиган жазо чоралари белгилаб қўйилган.
Ушбу модда жамоат жойларида содир этиладиган, фуқароларнинг осойишталигини бузадиган
ва жамиятдаги ахлоқ қоидаларига зид бўлган ҳаракатларни тартибга солади. Майда безорилик
кўпинча жамоат жойларида сўкиниш, фуқароларга ҳақоратли тарзда тегажоғлик қилиш,
одамларнинг тинчлигини бузиш ёки уларга нисбатан ҳурматсизлик кўрсатиш каби ҳолатларда
намоён бўлади. Жамоат жойлари деганда кўчалар, майдонлар, боғлар, жамоат транспорти,
савдо марказлари ҳамда одамлар кўп тўпланадиган бошқа жойлар тушунилади. Ана шундай
жойларда тартибни бузадиган ҳар қандай ҳаракат жамиятдаги умумий маданият даражасига
салбий таъсир кўрсатади. Шунинг учун қонунчилик фуқаролардан жамоат жойларида одоб-ахлоқ
қоидаларига риоя қилишни талаб қилади. Майда безорилик кўпинча инсоннинг ҳиссиётларини
назорат қила олмаслиги ёки атрофдагиларга ҳурматсизлик билан муносабатда бўлиши
натижасида юзага келади. Баъзи ҳолларда бундай ҳаракатлар спиртли ичимликлар таъсири
остида содир этилиши ҳам кузатилади. Бироқ қандай шароитда бўлишидан қатъи назар,
ҳар бир шахс ўз хатти-ҳаракатлари учун жавобгар ҳисобланади. Мазкур модда бўйича
ҳуқуқбузарлик содир этган шахсларга нисбатан ма’мурий жазо чоралари қўлланилади.
Булар одатда жарима ёки ма’мурий қамоқ каби чораларни ўз ичига олади. Бундай жазолар
жамоат тартибини тиклаш ва бошқа фуқароларни шундай ҳаракатлардан огоҳлантириш мақсадида
белгиланади. Ҳуқуқий давлатда қонун устуворлиги муҳим тамойил ҳисобланади. Фуқаролар
қонунларни ҳурмат қилган ҳолда яшаса, жамиятда барқарорлик ва тинчлик мустаҳкамланади.
Айниқса ёшлар ўртасида ҳуқуқий маданиятни шакллантириш ва қонунларга ҳурмат руҳини
сингдириш жуда муҳимдир. Майда безорилик кичик ҳуқуқбузарлик сифатида кўриниши мумкин,
бироқ унинг салбий оқибатлари жамият ҳаётига таъсир кўрсатади. Оддий сўз тортишуви
ёки ҳақорат катта жанжалларга сабаб бўлиши мумкин. Шу сабабли ҳар бир фуқаро ўз
хатти-ҳаракатларига масъулият билан қараши зарур. Жамиятда ўзаро ҳурмат, бағрикенглик
ва маданиятли муомала мавжуд бўлса, жамоат жойларида тартиб бузилиши ҳолатлари камаяди.
Ҳар бир инсон бошқаларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳурмат қилган ҳолда ҳаракат қилса,
жамиятда тинчлик ва осойишталик таъминланади. Хулоса қилиб айтганда, Маъмурий жавобгарлик
тўғрисидаги кодекснинг 183-моддаси жамоат тартибини сақлашда муҳим рол ўйнайди.
Майда безориликка қарши курашиш жамиятда интизомни мустаҳкамлаш, фуқароларнинг тинч
ҳаётини таъминлаш ҳамда умумий ҳуқуқий маданиятни оширишга хизмат қилади. Жамиятда
жамоат тартибини сақлаш ҳар бир давлат учун муҳим вазифалардан бири ҳисобланади.
Фуқароларнинг тинч ва хавфсиз ҳаёт кечириши, жамоат жойларида ўзини эркин ҳис қилиши
бевосита
тартиб-интизомнинг мавжудлигига боғлиқ. Шу сабабли қонунчиликда жамоат тартибини
бузадиган турли хатти-ҳаракатлар учун жавобгарлик белгиланган. Шундай ҳуқуқбузарликлардан
бири майда безорилик Бй: Равшанов ҳисобланади. Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий
жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 183-моддасида майда безорилик тушунчаси ва у
учун қўлланиладиган жазо чоралари белгилаб қўйилган. Ушбу модда жамоат жойларида
содир этиладиган, фуқароларнинг осойишталигини бузадиган ва жамиятдаги ахлоқ қоидаларига
зид бўлган ҳаракатларни тартибга солади. Майда безорилик кўпинча жамоат жойларида
сўкиниш, фуқароларга ҳақоратли тарзда тегажоғлик қилиш, одамларнинг тинчлигини бузиш
ёки уларга нисбатан ҳурматсизлик кўрсатиш каби ҳолатларда намоён бўлади. Жамоат
жойлари деганда кўчалар, майдонлар, боғлар, жамоат транспорти, савдо марказлари
ҳамда одамлар кўп тўпланадиган бошқа жойлар тушунилади. Ана шундай жойларда тартибни
бузадиган ҳар қандай ҳаракат жамиятдаги умумий маданият даражасига салбий таъсир
кўрсатади. Шунинг учун қонунчилик фуқаролардан жамоат жойларида одоб-ахлоқ қоидаларига
риоя қилишни талаб қилади. Майда безорилик кўпинча инсоннинг ҳиссиётларини назорат
қила олмаслиги ёки атрофдагиларга ҳурматсизлик билан муносабатда бўлиши натижасида
юзага келади. Баъзи ҳолларда бундай ҳаракатлар спиртли ичимликлар таъсири остида
содир этилиши ҳам кузатилади. Бироқ қандай шароитда бўлишидан қатъи назар, ҳар бир
шахс ўз хатти-ҳаракатлари учун жавобгар ҳисобланади. Мазкур модда бўйича ҳуқуқбузарлик
содир этган шахсларга нисбатан маъмурий жазо чоралари қўлланилади. Булар одатда
жарима ёки маъмурий қамоқ каби чораларни ўз ичига олади. Бундай жазолар жамоат тартибини
тиклаш ва бошқа фуқароларни шундай ҳаракатлардан огоҳлантириш мақсадида белгиланади.
Ҳуқуқий давлатда қонун устуворлиги муҳим тамойил ҳисобланади. Фуқаролар қонунларни
ҳурмат қилган ҳолда яшаса, жамиятда барқарорлик ва тинчлик мустаҳкамланади. Айниқса
ёшлар ўртасида ҳуқуқий маданиятни шакллантириш ва қонунларга ҳурмат руҳини сингдириш
жуда муҳимдир. Майда безорилик кичик ҳуқуқбузарлик сифатида кўриниши мумкин, бироқ
унинг салбий оқибатлари жамият ҳаётига таъсир кўрсатади. Оддий сўз тортишуви ёки
ҳақорат катта жанжалларга сабаб бўлиши мумкин. Шу сабабли ҳар бир фуқаро ўз хатти-ҳаракатларига
масъулият билан қараши зарур. Жамиятда ўзаро ҳурмат, бағрикенглик ва маданиятли
муомала мавжуд бўлса, жамоат жойларида тартиб бузилиши ҳолатлари камаяди. Ҳар бир
инсон бошқаларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳурмат қилган ҳолда ҳаракат қилса, жамиятда
тинчлик ва осойишталик таъминланади. Хулоса қилиб айтганда, Маъмурий жавобгарлик
тўғрисидаги кодекснинг 183-моддаси жамоат тартибини сақлашда муҳим рол ўйнайди.
Майда безориликка қарши курашиш жамиятда интизомни мустаҳкамлаш, фуқароларнинг тинч
ҳаётини таъминлаш ҳамда умумий ҳуқуқий маданиятни оширишга хизмат қилади.
Комил Пирматов,
Жиноят ишлари бўйича Учқудуқ туман суди раиси
Шерали Хомидов,
Жиноят ишлари бўйича Учқудуқ туман суди тергов
судьяси